ميراثهاى معنوى و فكرى قديم خود نبرد . موريسكيها با وجود آنكه به مسيحيت داخل شده بودند در نهان به دين قديم وابسته بودند . بسيارى از آنها شعائر اسلامى را در نهان اجرا مىكردند ، در حالى كه محاكم تفتيش با كمال قوت و قساوت همه جا در پى آنان بود . و ما در جاى خود شرح ماجرا باز گفتيم . اندلسيان مغلوب مىكوشيدند تا زبان خود حفظ كنند ولى سياست سركوبگرانهء اسپانيا از همان ساعت نخستين كمر به ممنوع كردن زبان عربى بست زيرا مىدانست كه وجود اين زبان روحيهء ملى را در آنان تقويت خواهد كرد . در سال 1526 در عصر امپراطور شارل كن اولين قانون در منع موريسكيها از حرف زدن به زبان عربى ، وضع گرديد ولى به شدت اجرا نشد . زبان عربى تا آن وقت زبان ادبيات محتضر موريسكيها و زبان معاهدات و معاملات آنها بود ، نه تنها در مملكت غرناطه بلكه در ميان باشندگان « مدجنون » كه در نقاط دوردست آراگون زندگى مىكردند نيز وجود داشت و ما اسنادى در اين باب يافته‌ايم . « 12 » همچنين هنوز در ميان موريسكيها كسانى بودند كه به عربى شعر مىسرودند و ما به قصيده‌اى كه يكى از موريسكيها به زبان عربى سروده و براى سلطان بايزيد دوم فرستاده بود اشاره كرديم . و گفتيم كه هرچند از نظر لفظى شعرى سخيف است از نظر روح و معنى شعرى پراحساس است . در عهد فيليپ دوم به سال 1566 قانون جديدى وضع شد و موريسكيها را به شدت از گفتگو به زبان عربى و تنظيم اسناد معاملات به اين زبان منع مىكرد . زبان عربى خود به مرور ايام از صحنه خارج مىشد و اين قانون جديد بر پيكر باقيماندهء آن ضربتى سخت بود . در همان زمان هم كه زبان عربى آخرين نفسهايش را برمىآورد ، باز هم در ميان موريسكيها شاعرانى يافت مىشدند و قصايدى نهانى و انقلابى مىسرودند . از آن زمان كه تكلم به زبان عربى براى هميشه ممنوع شد مىبينيم كه موريسكيها به

--> ( 12 ) . براى اين سند رجوع كنيد به : « مجموعة الالخمياد و شماره 4968 سند شماره 9 ، كتابخانهء ملى مادريد » .